Η τεχνική της αυγοτέμπερας

Οι έλληνες ζωγράφοι από την αρχαιότητα χρησιμοποίησαν ως κύριο συνδετικό υλικό για το χρώμα τους το αυγό, καθώς υποδεικνύουν οι έρευνες των αρχαιολόγων. Η ωογραφία μαζί με την εγκαυστική και την νωπογραφία συναντάται σε πολλά αρχαία ελληνικά έργα ζωγραφικής και όπως ήταν φυσικό μεταβιβάστηκε στους ζωγράφους της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και απετέλεσε την βασική τεχνική των βυζαντινών καλλιτεχνών αργότερα. Είναι διαχρονικά δηλαδή ο ελληνικός τρόπος ζωγραφικής και δεν άλλαξε παρά μόνο από τους δυτικούς καλλιτέχνες  για να υποκατασταθεί από την ελαιογραφία, η οποία όμως στερείται σε ανθεκτικότητα, διαύγεια και ευκολία στην χρήση σε σχέση με την αυγοτέμπερα. Αυτά είναι και τα χαρακτηριστικά που την έκαναν τόσο δημοφιλή όλους αυτούς τους αιώνες, η αντοχή της δηλαδή στον χρόνο, οι πολλαπλές δυνατότητες που δίνει στον ζωγράφο και η ευκολία στην χρήση της.

Εδώ παραθέτουμε λοιπόν οδηγίες για να φτιάξει ο κάθε ενδιαφερόμενος αυγοτέμπερα, χρώμα δηλαδή με συνδετικό υλικό το αυγό. Να σημειώσουμε ότι όλα ανεξαιρέτως τα χρώματα για ζωγραφική ή βάψιμο αποτελούνται απαραίτητα από δύο κυρίως μέρη: το ένα είναι η χρωστική ουσία, η οποία είναι συνήθως κάποιο παράγωγο μετάλλου που εξορύσσεται από το υπέδαφος ή κατασκευάζεται τεχνητώς στο εργαστήριο (είναι λανθασμένη η αντίληψη ότι οι βυζαντινοί χρησιμοποιούσαν φυτικά χρώματα για ζωγραφική, εκτός από 1-2 χρωστικές) και το άλλο μέρος είναι η κόλλα, το συνδετικό μέσον που είναι απαραίτητο για να κολλήσει και να σταθεί το χρώμα πάνω στην επιφάνεια που βάφουμε ή ζωγραφίζουμε. Τα πλαστικά ή τα ακρυλικά χρώματα για παράδειγμα που βάφουμε τους τοίχους περιέχουν κόλλα συνθετική ακρυλική ή πλαστική, τα ελαιοχρώματα περιέχουν λάδι κ.ο.κ.

Για να φτιάξουμε το μείγμα της αυγοτέμπερας λοιπόν:

Παίρνουμε 3-4 αυγά ή όσα νομίζουμε ότι θα μας χρειαστούν για το συγκεκριμένο έργο που θέλουμε να ζωγραφίσουμε, τα σπάμε και χωρίζουμε τον κρόκο από το ασπράδι. Πρέπει να τα χωρίσουμε καλά όσο είναι δυνατόν.

Κρατάμε τους κρόκους σε ξεχωριστό δοχείο και αφού προσθέσουμε μια  ποσότητα ξυδιού που να είναι σχεδόν η μισή από αυτήν των κρόκων (κάποιοι βάζουν και περισσότερο), ανακατεύουμε καλά με ένα πιρούνι. Έτσι σπάνε οι μεμβράνες των κρόκων και γίνονται ένα ομοιογενές υγρό.

Αφού ανακατέψουμε παίρνουμε ένα καινούριο δοχείο και σουρώνουμε το μίγμα μας ρίχνοντάς το μέσα στο καινούριο δοχείο. Έτσι όλες οι μεμβράνες, οι βλέννες και γενικά οτιδήποτε δεν χρειαζόμαστε για το μίγμα, μένουν πάνω στο σουρωτήρι και στο καινούριο δοχείο περνάει μόνο ο καθαρός κρόκος με το ξύδι. Οι μεμβράνες αυτές πρέπει να βγουν οπωσδήποτε γιατί αλλιώς μπορεί να κάνουν ζημιά στην ζωγραφική μας, κυρίως δηλαδή να «κρακελάρει» το χρώμα.

Αυτό είναι κυρίως το μίγμα που χρησιμοποιείται στην αυγοτέμπερα. Ένας άλλος τρόπος να το κάνουμε χωρίς το σουρωτήρι είναι να κρατάμε κάθε κρόκο στο χέρι μας ξεχωριστά αφού σπάσουμε κάθε αυγό και να τον ξεπλένουμε με λίγο νερό κάτω από την βρύση, προσέχοντας να μην σπάσει η μεμβράνη. Αφού το κάνουμε αυτό μετά με το χέρι μας σπάμε την μεμβράνη και ρίχνουμε το υγρό του κρόκου κατευθείαν στο δοχείο μας. Όμως νομίζω ότι ο πρώτος τρόπος είναι ευκολότερος.

Στο βασικό αυτό μίγμα μπορούμε προαιρετικά να προσθέσουμε και κάποια άλλα υλικά:

Αιθέριο έλαιο λεβάντας ή κέδρου με σκοπό να απομακρύνονται οι μύγες και γενικά τα ζωύφια που επιβουλεύονται την ζωγραφισμένη εικόνα μας. Οι μύγες μπορεί να φάνε τα χρώματα από την εικόνα αν αυτή δεν έχει βερνικωθεί ή είναι ακάλυπτη. Η ποσότητα του αιθερίου ελαίου πρέπει να είναι ανάλογη των κρόκων. Όσους κρόκους έχουμε βάλει τόσες σταγόνες έλαιο ρίχνουμε.

Μπορούμε αν θέλουμε να προσθέσουμε και λίγο ασπράδι στο μίγμα μας. Για να γίνει όμως αυτό θα πρέπει το ασπράδι να δεχτεί ιδιαίτερη επεξεργασία πριν χρησιμοποιηθεί. Το χτυπάμε λοιπόν καλά μέχρι να γίνει μαρέγκα (να το γυρνάμε ανάποδα και να μην πέφτει) και το αφήνουμε κάμποσες ώρες στο ψυγείο (ίσως και ένα ολόκληρο βράδυ) για να βγάλει όλο το υγρό του. Μετά από αυτές τις ώρες που θα μείνει στο ψυγείο θα δούμε ότι κάτω από τον αφρό έχει μείνει ένα κίτρινο καθαρό υγρό. Αυτό το κίτρινο υγρό είναι που θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε μόνο, γιατί έχει καθαριστεί από όλα τα περιττά όπως έγινε και με τους κρόκους. Από αυτό το υγρό του ασπραδιού θα προσθέσουμε μια πολύ μικρή ποσότητα στην αυγοτέμπερά μας, δηλαδή μόνο το 5-10% περίπου των κρόκων. Δηλαδή, αν έχουμε βάλει π.χ. 100 γραμμάρια κρόκους, τότε θα βάλουμε περίπου 5-10 γραμμάρια ασπράδι.

Τέλος, εναλλακτικά αντί για ξύδι μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε λευκό κρασί (όχι ρετσίνα). Γενικά το ξύδι ή το κρασί δεν είναι τελείως απαραίτητα στο μίγμα και αν θέλουμε μπορούμε να τα παραλείψουμε και τελείως αντικαθιστώντας το με νερό απιονισμένο. Το ξύδι ή το κρασί  χρησιμοποιούνται ως συντηρητικά του αυγού και για να το κάνουν και πιο ρευστό και ευκολοδούλευτο και ιδίως το καλοκαίρι είναι μάλλον απαραίτητο να τα χρησιμοποιήσουμε μέσα στο μίγμα μας. Για την καλύτερη συντήρηση βέβαια τη αυγοτέμπερας ιδίως το καλοκαίρι συνιστάται να φυλάσσουμε το μίγμα στο ψυγείο τις ώρες που δεν δουλεύουμε. Καλό είναι να το βάλουμε σε ένα από αυτά τα πλαστικά μπουκαλάκια που έχουν πώμα με μύτη και διατίθενται συνήθως στα φαρμακεία, γιατί με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να ρίχνουμε το αυγό σταγόνα-σταγόνα σε μικρές ή μεγάλες ποσότητες διευκολύνοντας μας κατά πολύ σε σχέση με όλα τα άλλα δοχεία.

Τώρα αυτό που μένει είναι να αναμίξουμε το αυγόξυδο που έχουμε φτιάξει με το χρώμα μας, την χρωστική ουσία δηλαδή που διατίθεται σε σκόνη. Μπορούμε να την βρούμε σε καταστήματα με είδη ζωγραφικής –την ζητάμε ως σκόνη αγιογραφίας ή χρώμα σε σκόνη. Σε ένα μικρό δοχείο ή σε μία παλλέτα βάζουμε λίγο χρώμα σε σκόνη και προσθέτουμε και μια μικρή σχετικά ποσότητα αυγού. Οι αναλογίες δεν μπορούν να είναι ακριβείς γιατί αλλάζουν ανάλογα με το πόσο πηχτό θέλουμε να είναι το χρώμα μας ή πόσο  νερουλό. Απαιτεί δοκιμή και αρκετές προσπάθειες για να καταλάβουμε ακριβώς τι αναλογίες αυγού και χρώματος πρέπει κάθε φορά να βάζουμε. Για να γίνει το χρώμα μας πηχτό θέλουμε λιγότερο αυγό, ίσως όσο φαίνεται περίπου το χρώμα μέσα στην παλλέτα άλλο τόσο περίπου ή λίγο λιγότερο να είναι το αυγό. Αν θέλουμε νερουλό, διάφανο χρώμα τότε προσθέτουμε περισσότερο αυγό και λίγο ή περισσότερο νερό (απιονισμένο κατά προτίμηση), προσέχοντας όμως να μην αδυνατίσουμε πάρα πολύ το μίγμα μας με υπερβολικό νερό.

Αφήστε ένα σχόλιο